مشاور دارویی کیست؟

بیماران با معضلی چون مصرف اشتباه دارو یا  مداخلات دارویی مواجه هستند.

گاهی مواقع پیش می آید که بیماران یک نوع دارو را با برند های مختلف به صورت همزمان مصرف می کنند و اطلاعی در رابطه با آن ندارند.

برخی اوقات نیز افراد دارویی را که برای سلامتیشان واجب است مصرف نمی کنند و از اهمیت آن دارو آگاه نیستند.

متاسفانه هر ساله حادثه های زیادی در رابطه با مصرف اشتباه دارو رخ می دهد و جان افراد را به خطر می اندازد.

برای اینکه از بروز این حوادث جلوگیری شود باید از خدمات مشاوره دارویی استفاده کرد.

با استفاده از مشاوره دارویی بیماران یاد می گیرند که چگونه دارو های خود را به بهترین نحو مصرف کنند تا بیشترین اثر بخشی و نتیجه را از آنها بگیرند.

مشاوره دارویی به وسیله داروسازان ارائه می گردد و مشاور مورد نظر چگونگی استفاده ایمن و تاثیرگذار دارو ها را مشخص می نماید.

خدمات مشاوره دارویی تجویز داروی جدید را شامل نمی‌شود و در رابطه با تنظیم کردن دارو های فعلی بیمار اطلاعاتی را ارائه می کند.

مشاور دارویی تمام دارو های بیمار را بررسی کرده و زمان مصرف دارو و نوع آن را مشخص می نماید.

مشاور دارویی انواع مختلف یک دارو از لحاظ رنگ و شرکت تولیدی را شناخته و می تواند داروی جایگزین را تعیین نماید.

از خدمات مشاوره دارویی مشخص کردن بازه مصرفی دارو است، یعنی در رابطه با اینکه مصرف دارو باید ادامه پیدا کند یا خیر نظر می دهد.

زیرا گاهی اوقات ادامه دادن مصرف دارو برای بیمارانی که باید طولانی مدت از یک نوع دارو استفاده کنند با عوارض همراه است.

وظایف اصلی مشاور دارویی

• بررسی نسخه‌ های دارویی و اطمینان از صحت آن‌ ها
• اطلاع‌ رسانی دقیق به بیماران درباره نحوه مصرف دارو
• هشدار در مورد عوارض جانبی احتمالی داروها
• بررسی تداخلات دارویی بین داروهای مصرفی بیمار
• آموزش نحوه نگهداری صحیح داروها
• بررسی آلرژی‌ ها و شرایط خاص بیمار قبل از مصرف دارو
• راهنمایی برای قطع یا ادامه دارو در شرایط خاص
• پیگیری وضعیت بیمار پس از مصرف دارو
• پاسخ به سوالات رایج دارویی بیماران
• همکاری با پزشکان و داروسازان برای بهبود روند درمان

مشاور دارویی یکی از اعضای مهم تیم درمانی است که نقش کلیدی در ایمن‌ سازی روند مصرف دارو توسط بیماران دارد.

او با بررسی دقیق نسخه‌ ها، تداخلات دارویی و شرایط خاص هر بیمار، توصیه‌ هایی علمی و کاربردی ارائه می‌ دهد تا مصرف دارو به بهترین شکل و با کم‌ ترین عوارض ممکن انجام شود.

از جمله وظایف اصلی مشاور دارویی می‌ توان به آموزش نحوه صحیح مصرف داروها، توضیح درباره دوز مصرف، هشدار درباره عوارض جانبی و بررسی حساسیت‌ های دارویی اشاره کرد.

این اقدامات موجب می‌شود بیمار با آگاهی کامل و اطمینان بیشتری دارو مصرف کند و از اشتباهات دارویی که گاه خطرناک هستند جلوگیری شود.

در کنار آموزش مستقیم، مشاور دارویی نقش پشتیبانی نیز دارد یعنی پس از شروع مصرف دارو، وضعیت بیمار را پیگیری می‌ کند و در صورت بروز علائم غیر عادی، توصیه‌ های لازم را ارائه می‌ دهد یا فرد را به پزشک ارجاع می‌ دهد.

در مواردی که بیمار داروهای متعددی را همزمان مصرف می‌ کند، مشاور دارویی با بررسی تداخل‌ ها و سازگاری دارو ها، خطرات احتمالی را کاهش می‌ دهد.

این نقش به‌ ویژه برای بیماران مسن، زنان باردار، کودکان و افراد با بیماری‌ های مزمن حیاتی است.

در نهایت، مشاوره دارویی می‌ تواند اعتماد بیمار به روند درمان را افزایش داده و موجب بهبود سریع‌ تر و موثر تر شود.

تفاوت مشاور دارویی با داروساز

مشاور دارویی و داروساز هر دو در حوزه دارو و سلامت فعالیت دارند، اما نقش، وظایف و محل کار آن‌ ها با یکدیگر متفاوت است.

داروساز فردی است که داروها را تهیه، ترکیب و در داروخانه‌ ها عرضه می‌ کند و مسئولیت تامین داروهای نسخه‌ ای و بدون نسخه، ارائه اطلاعات اولیه به بیمار، و بررسی کلی نسخه‌ ها را بر عهده دارد.

داروساز بیشتر به جنبه‌ های علمی و فنی دارو، مانند ترکیب شیمیایی، تاریخ انقضا، و شرایط نگهداری توجه دارد و غالبا در داروخانه یا مراکز تولید دارو فعالیت می‌ کند.

در مقابل، مشاور دارویی نقش تخصصی‌ تری در ارتباط مستقیم با بیمار دارد.

این فرد با تمرکز بر وضعیت سلامتی خاص هر بیمار، به بررسی دقیق نحوه مصرف دارو، تداخل‌ های دارویی، عوارض جانبی، آلرژی‌ ها، و حتی سبک زندگی بیمار می‌ پردازد تا بهترین روش مصرف دارو را پیشنهاد دهد.

مشاور دارویی معمولا در کلینیک‌ ها، بیمارستان‌ ها یا حتی به‌ صورت آنلاین فعالیت می‌ کند و بیشتر بر آموزش و پشتیبانی درمانی متمرکز است، نه صرفا توزیع دارو.

بنابراین، در حالی که داروساز مسئولیت آماده‌ سازی و ارائه دارو را بر عهده دارد، مشاور دارویی بیشتر به عنوان راهنمای درمانی و پشتیبان فرآیند مصرف دارو شناخته می‌ شود.

دلیل نیاز به خدمات مشاوره دارویی

متخصصانی که دارای علم داروشناسی هستند می توانند برای بیماران خود برنامه دارویی مشخص کنند، زیرا با بالا رفتن سن، ریسک اشتباه مصرف کردن دارو یا مصرف نکردن آن بالا می رود.

با مراجعه بیمار به پزشک، پزشک مورد نظر دارو هایی را تجویز می کند که امکان تداخل آن دارو ها با دارو های تجویزی دیگر وجود دارد.

وجود تداخل دارویی از بهبودی بیمار جلوگیری کرده و گاهی اوقات حتی اوضاع بیمار را بدتر هم می کند.

اینکه دلیل مصرف دارو چیست و میزان دوز و تعداد دفعات مصرف چقدر است باید مشخص شده و به بیمار توضیح داده شود.

استفاده کم یا زیاد از برخی دارو ها عوارض خطرناکی را برای فرد مصرف کننده به همراه دارد از این رو باید دارو ها به درستی و در دوز تجویزی، مورد استفاده قرار بگیرند.

در مشاوره دارویی هدف این است که مشخص گردد آیا داروی مصرفی برای بیمار فایده ای دارد یا خیر. خدمات مشاوره دارویی برای افراد زیر ضرورت دارد:

• افرادی که مبتلا به بیشتر از یک بیماری هستند.
• افرادی که بیشتر از ۵ نوع دارو را مصرف می کنند.
• افرادی که یکی از عضو های بدنشان کار نمی کند.
• افرادی که در جمعیتی خاص قرار دارند مثل سالمندان، زنان باردار و آنانکه کودک خود را شیر می دهند.
• افرادی که در ارگان های بدن خود چون کلیه و کبد دارای مشکل هستند.

مصرف بیشتر از ۵ نوع دارو ممکن است موجب تداخل دارویی شود و عارضه هایی را در فرد ایجاد نماید از این رو باید توسط مشاوره دارویی مورد بررسی قرار بگیرد.

در مشاوره دارویی چه چیزی بررسی میشود؟

در مشاوره دارویی علاوه بر بررسی دارو های فعلی و تجویزی بیمار، مکمل های مصرفی و آنچه بیمار برای درمان احتیاج دارد هم مورد بررسی قرار می گیرد.

گاهی اوقات مشکلی که برای بیمار پیش آمده است ناشی از مکمل های مصرفی بیمار یا دارو های بدون نسخه ای است که تهیه کرده است.

در برخی مواقع دمنوش های مصرفی و عرقیجات‌ هم باعث اختلال دارویی می‌شوند و علائم جدید را در فرد ایجاد می کنند از این رو باید مورد بررسی قرار بگیرند.

در مشاوره دارویی در مورد موارد زیر مشاوره داده میشود:

‌چگونگی مصرف دارو ها

زمان، مقدار و چگونگی مصرف دارو و نحوه نگهداری را مشخص می کند.

عوارض ناشی از مصرف دارو

داروسازان در رابطه با عوارض ناشی از مصرف دارو اطلاعات لازم را ارائه می دهند و کاری که باید در صورت بروز عوارض انجام شود را توضیح می دهند.

پیشگیری از ابتلا به بیماری ها

دارو سازان می توانند در مورد چگونگی پیشگیری کردن از بیماری های مختلف چون بیماری های عفونی و بیماری های قلبی عروقی اطلاعات لازم را ارائه نمایند.

چگونگی به کار گرفتن دستگاه های پزشکی

چگونگی استفاده از دستگاه های پزشکی چون به کار گرفته انسولین، دستگاه های تنفسی و … توضیح داده میشود.

انتخاب کردن دارو

زمانی که چند نوع دارو برای بیماری وجود دارد، دارو ساز بهترین نوع دارو را برای فرد بیمار مشخص می کند.

در چه مواردی مشاوره دارویی مفید است؟

استفاده از مشاوره دارویی در موارد زیر مفید می باشد:

• زمانی که از چند نوع دارو استفاده میشود.
• زمانی که برای بار اول از دارویی جدید استفاده می کنید.
• زمانی که با عوارض دارویی مواجه می شوید.
• زمانی که در رابطه با مصرف دارو سوالی در ذهن دارید.
• زمانی که می خواهید در مورد چگونگی پیشگیری از بیماری ها اطلاعات کافی به دست آورید.
• زمانی که در رابطه با تداخلات دارویی نگرانی دارید.

چگونگی انجام مشاوره دارویی در داروخانه ها

مراحل انجام مشاوره دارویی در هر داروخانه با توجه به مکان و محیطی که در آن قرار دارند و استاندارد های مربوط به سلامت، متفاوت می باشد.

به طور کلی برای ارائه مشاوره دارویی به بیماران باید مراحل زیر طی گردد:

• باید خود را به بیماران معرفی کنید.
• مدت زمان انجام مشاوره و هدف مشاوره را به مراجعه کنندگان و بیماران توضیح دهید.
• مطمئن شوید که بیمار در رابطه با جلسه برگزاری شده رضایت کامل دارد.
• میزان آگاهی که بیمار از بیماری خود و چگونگی مصرف دارو دارد را مورد ارزیابی قرار دهید.
• اطلاعات بیمار در مورد هدف مصرف دارو و آنچه از داروی مصرفی انتظار دارد را بپرسید.
• در مورد نحوه استفاده دارو از بیمار سوالات لازم را بپرسید.
• با باز کردن ظرف داروی جامد، شکل داروی مورد نظر، اندازه و رنگ آن را به بیمار نشان دهید.
• اندازه و علامت مقدار مصرف دارو های مایع و تزریقی را به بیمار نشان دهید.
• چگونگی کار با وسایلی چون اسپری های بینی و دهانی را به بیمار آموزش دهید.
• اطلاعات را به صورت مکتوب به بیمار ارائه دهید.

برای انجام مشاوره دارویی چه مهارت هایی لازم است؟

مشاور دارویی باید برای ارائه مشاوره به بیماران دارای مهارت های زیر باشد:

• ایجاد اعتماد و برقرار کردن ارتباطی خوب با مراجعه کننده ها جهت پرسیدن سوال های لازم
• داشتن رابطه کلامی با بیماران و مراجعه کنندگان
• داشتن ارتباط غیر کلامی چون حفظ کردن تماس های چشمی با بیماران
• داشتن مهارت شنیداری چون گوش دادن به صحبت های بیماران و مراجعه کننده ها
• پرسیدن سوالات لازم در جلسات مشاوره جهت کسب اطلاعات لازم

نقش مشاور دارویی در کاهش عوارض دارو

مشاور دارویی با بررسی دقیق وضعیت سلامت بیمار و شناسایی ویژگی‌ های خاص هر فرد، نقش مهمی در کاهش عوارض دارویی ایفا می‌ کند.

یکی از وظایف اصلی مشاور دارویی، ارزیابی تعاملات دارویی و تداخل‌ های احتمالی است که می‌ تواند منجر به بروز عوارض جانبی شود.

او با بررسی داروهای مصرفی بیمار و آگاهی از سوابق پزشکی، به بیمار راهنمایی می‌ دهد تا از مصرف همزمان داروهایی که ممکن است اثرات منفی بر یکدیگر بگذارند، جلوگیری شود.

مشاور دارویی به بیمار در مورد زمان‌ بندی صحیح مصرف دارو، نحوه مصرف، و دوز مناسب مشاوره می‌ دهد تا از بروز عوارض ناخواسته به حداقل برسد.

علاوه بر این، مشاور دارویی در مورد عوارض جانبی شایع داروها به بیمار اطلاعات کافی ارائه می‌دهد و به او آموزش می‌ دهد که در صورت بروز هرگونه علائم غیرطبیعی، چگونه اقدام کند.

او همچنین به بیمار توصیه می‌ کند که در صورت بروز عوارض یا حساسیت‌ های دارویی، به سرعت با پزشک یا داروساز مشورت کند.

این آموزش‌ ها و مشاوره‌ ها باعث می‌ شود که بیمار با آگاهی کامل داروهای خود را مصرف کند و در صورت بروز مشکلات، سریعا اقدامات اصلاحی انجام دهد.

در نهایت، این فرآیند کمک می‌ کند که بیمار به روند درمانی خود اعتماد بیشتری داشته باشد و از عوارض جانبی جدی جلوگیری کند.