بیماری اسکیزوفرنی چیست؟

اسکیزوفرنی نوعی بیماری روانی مزمنی است که باعث توهم شده و با اثراتی مثل تحریف واقعیت همراه است.

این بیماری بر روی نحوه تفکر فرد، حسی که دارد و رفتاری که از خود نشان می دهد اثر می گذارد.

توهم ناشی از این بیماری باعث شنیدن و دیدن چیزهایی که در واقعیت وجود ندارد می گردد.

افرادی که به این اختلال مبتلا هستند با واقعیت ارتباطی نداشته و در زندگی روزمره خود دچار مشکل می‌شوند.

بیماری اسکیزوفرنی بر روی سلامت جسمی و روحی فرد بیمار اثر می گذارد و موجب مختل شدن عملکرد مغز می گردد و حواس و رفتار فرد را تحت تاثیر قرار می دهد.

اگر این بیماری درمان نشود روابط شغلی و اجتماعی بیمار با مشکل مواجه میشود و فرد نمی تواند افکار خود را ساماندهی کند تا دچار آسیب نشود.

بیماری اسکیزوفرنی در مردان از اواخر نوجوانی تا اوایل دهه ۲۰ سالگی و در زنان از نوجوانی تا اوایل دهه ۳۰ سالگی قابلیت تشخیص دارد و ۲۰ درصد از افراد در بالای ۴۵ سالگی به این اختلال مواجه میشوند.

علائم بیماری اسکیزوفرنی

از مهم ترین علائم بیماری اسکیزوفرنی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

توهم داشتن

زمانی که فرد مبتلا چیز هایی را می‌ بیند یا می‌شوند که در واقعیت وجود ندارد، دچار توهم شده است.

این عارضه در مورد هر یک از حواس پنج گانه می تواند رخ بدهد اما بیشتر بر روی شنوایی فرد اثر می گذارد.

داشتن حرکت های نامنظم و غیر عادی

حرکات بیماران اسکیزوفرنی ممکن است عادی نباشد مثلا ممکن است فرد مبتلا به این اختلال بدون علت شروع به چرخیدن کند.

هذیان گفتن

بیماران مبتلا به این اختلال چیز های غیر واقعی را قبول داشته و دچار هذیان می‌شوند.

افرادی که به این بیماری مبتلا هستند احساس آسیب دیدن دارند یا احساس می کنند که توانایی بسیار بالایی دارند، این در حالی است که واقعیت اینگونه که تصور می کنند نیست.

داشتن تفکر و گفتاری که نامنظم است

داشتن گفتاری نامنظم موجب آشفته شدن تفکرات می‌شود به صورتیکه بیماران ممکن است به سوالات پرسیده شده پاسخ های نامرتبط دهند.

داشتن علائم منفی

علائم منفی یعنی بیمار اسکیزوفرنی توانایی انجام کار های خود را از دست بدهد و این علائم نشان دهنده عدم وجود برخی از ویژگی هایی که فرد سالم دارد، می باشد.

از جمله این علائم منفی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کم بودن انرژی
• وجود محدویت در احساسات
• بی انگیزه بودن
• کم حرف بودن
• نداشتن اشتیاق به زندگی
• رعایت نکردن بهداشت و رسیدن به ظاهر خود

پیشگیری از بیماری اسکیزوفرنی

پیشگیری از بیماری اسکیزوفرنی به دلیل پیچیدگی علل آن که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، شیمیایی و محیطی هستند کاملا قطعی و مشخص نیست، اما برخی اقدامات می‌ توانند در کاهش احتمال بروز آن یا کنترل علائم اولیه نقش مهمی ایفا کنند.

نخستین و مهم‌ ترین گام، شناسایی زودهنگام علائم هشدار دهنده است مثل تغییرات رفتاری شدید، انزواطلبی، اختلال در تمرکز یا خواب، و افزایش افکار عجیب یا توهم.

تشخیص به‌ موقع و مراجعه سریع به روان‌ پزشک می‌ تواند از پیشرفت بیماری به مراحل شدیدتر جلوگیری کند.

یکی دیگر از راه‌ های موثر در پیشگیری، مدیریت استرس و شرایط روانی در دوران نوجوانی و جوانی است زیرا استرس مزمن و فشارهای روانی شدید می‌ توانند در افرادی که زمینه ژنتیکی دارند، نقش محرک را بازی کنند.

آموزش مهارت‌ های مقابله با استرس، برقراری ارتباطات اجتماعی سالم، خواب منظم و خود مراقبتی روانی می‌ توانند از عوامل محافظتی محسوب شوند.

مصرف مواد مخدر به‌ ویژه ماری‌ جوانا، ال‌ اس‌ دی و آمفتامین‌ ها در سنین پایین می‌ تواند خطر ابتلا به اسکیزوفرنی را به شدت افزایش دهد، بنابراین پرهیز از مصرف مواد روان‌ گردان از ارکان اصلی پیشگیری به شمار می‌ آید.

در کنار این موارد، داشتن حمایت اجتماعی و خانوادگی قوی نیز نقش مهمی دارد.

خانواده‌ ها باید نسبت به تغییرات رفتاری در فرزندان خود حساس باشند و در صورت مشاهده نشانه‌ های اولیه، از مشاوره تخصصی بهره ببرند.

حتی در صورت وجود سابقه خانوادگی اسکیزوفرنی، با ایجاد محیطی آرام، حمایت‌ گر و بدون تنش می‌ توان تا حد زیادی از بروز علائم جلوگیری کرد یا آن‌ها را به تعویق انداخت.

پیشگیری موثر نیازمند آگاهی عمومی، آموزش روانی و همکاری بین خانواده، جامعه و سیستم سلامت روان است.

مراحل اسکیزوفرنی

اسکیزوفرنی در سه بخش قرار می گیرد:

مرحله مقدماتی

زمانی که اولین علائم ظهور می کند این مرحله شروع می‌شود و در سن نوجوانی و اوایل جوانی رخ می دهد.

مرحله فعال

نشانه های ابتلا به اسکیزوفرنی چون توهم زدن، هذیان گفتن، بی نظمی در گفتار و … در این مرحله به وضوح مشخص میشود.

مرحله باقی مانده

زمانی که نشانه های مثبت بیماری اسکیزوفرنی متوقف شود ولی برخی علائم منفی باقی بمانند مرحله باقی مانده رخ داده است.

مثلا فرد دیگر توهم ندارد ولی همچنان منزوی است.

انواع اسکیزوفرنی

اسکیزوفرنی دارای انواع مختلف است از جمله:

اسکیزوفرنی پارانوئید یا Paranoid.sch

این اسکیزوفرنی با علائمی چون هذیان های نظام یافته یا وجود توهمات شنیداری همراه است.

بیمارانی که به این نوع اسکیزوفرنی مبتلا هستند بسیار خود بزرگ بین بوده و علاقه‌ خاصی به مکان ها و افراد مشهور دارند.

به این اختلال هذیان عظمت نیز می گویند.

اسکیزوفرنی آشفته (سازمان‌ نیافته) یا Disorganized.sch

از ویژگی های بارز افراد مبتلا به این اختلال حماقت و گسیختگی در افکار است.

افراد مبتلا به این اختلال خنده های شدید از خود سر داده و رفتار هایی مضحک از خود نشان می دهند.

گاهی اوقات افراد مبتلا به این اختلال هذیان ها و توهمات گذرا و نامنظم از خود نشان می دهند.

اسکیزوفرنی باقیمانده یا Residual.sch

از ویژگی های ابتلا به این اختلال نبود نشانه هایی چون هذیان، عدم انسجام و توهم است.

این اختلال شواهد و نشانه هایی دارد که هر چند جزئی هستند ولی ناگوار می باشند. این شواهد عبارتند از:

• کناره گیری از اجتماع و منزوی شدن
• داشتن رفتار هایی عجیب
• اختلال در انجام دادن وظایف که آشکار است.
• داشتن تفکری عجیب و افسونی
• ابراز کردن هیجانی کند و سطحی
• اختلال شدید در بهداشت فردی و نظافت
• بی تفاوتی و نداشتن ابتکار عمل داشتن

اسکیزوفرنی کاتاتونیک یا Catatonic.sch

از ویژگی های این اختلال، رفتار حرکتی است که کاملا برانگیخته یا کاملا بی حرکت بوده یا بین این دو حالت نوسان دارد.

این اختلال معمولا به صورت ناگهانی شروع می‌شود.

اسکیزوفرنی نامتمایز (نامشخص) یا Undifferentiated.sch

این نوع اسکیزوفرنی با انواع دیگر آن متفاوت است و در دیگر طبقه بندی ها جای نمی گیرد.

دلایل ابتلا به بیماری اسکیزوفرنی

علت دقیق بیماری اسکیزوفرنی مشخص نیست ولی همانند بیماری سرطان و دیابت دارای مبنای بیولوژیکی است.

از جمله عواملی که در ابتلا به این بیماری دخیل هستند می توان به موارد زیر اشاره نمود:

ژنتیک یا وراثت از والدین

بیماری اسکیزوفرنی در خانواده هایی که دارای سابقه ابتلا به این بیماری هستند بیشتر اتفاق می افتد.

طبق تحقیقات چنان چه یکی از والدین یا خواهر برادران به بیماری اسکیزوفرنی مبتلا باشند ریسک ابتلای فرد نیز بالا می رود.

وجود عامل های بیولوژیکی

وجود ناهنجاری های ساختاری و عملکردی در قسمت مغز چون تغییرات ایجاد شده در سطح دوپامین و سروتونین در ابتلا به بیماری اسکیزوفرنی تاثیرگذار هستند.

وجود عامل های محیطی

عامل های محیطی چون داشتن استرس، تجربه های تروماتیک و وجود مشکلات باروری باعث بروز این بیماری می گردد.

وجود عوامل روانی اجتماعی

داشتن مشکلات روانی اجتماعی چون فقر، بی خانمان بودن و وجود مشکلات خانوادگی در بروز یافتن و تشدید شدن بیماری اسکیزوفرنی تاثیرگذار هستند.

درمان کردن بیماری اسکیزوفرنی

اسکیزوفرنی نوعی اختلال سلامت روان می باشد که زمان بروز و مشاهده علائم ناشی از آن، باید در جهت درمان، اقدامات لازم صورت بگیرد.

هدف از درمان و بستری بیمار اسکیزوفرنی، مدیریت نمودن علائم این اختلال، پیشگیری کردن از عود آن و بالا بردن عملکرد تطبیقی برای ادغام دوباره در جامعه است.

اسکیزوفرنی از طریق راهکار های درمان دارویی و درمان شناختی رفتاری، بهبود می یابد.

از طریق این روش های درمانی می توان هذیان گویی و دیگر علائم این بیماری را رفع کرد و موجب بهبود آنها شد.

در روش های شناختی رفتاری بیمار آموزش های لازم برای داشتن مهارت های اجتماعی را فرا گرفته و تحت خانواده درمانی و توانبخشی حرفه ای قرار می گیرد.

این نکته را باید ذکر کنیم که نباید هیچ گاه درمان این بیماری را متوقف نمود، حتی زمانی که علائم ناشی از این بیماری بهبود یافت هم باید روند درمان را تا زمانی که پزشک می خواهد ادامه داد.

آیا اسکیزوفرنی درمان قطعی دارد؟

اسکیزوفرنی در حال حاضر درمان قطعی و کامل ندارد، اما با روش‌ های درمانی موجود می‌ توان علائم آن را تا حد زیادی کنترل و کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشید.

درمان‌ های اصلی شامل مصرف منظم داروهای ضد روان‌ پریشی (آنتی‌ سایکوتیک‌ ها)، جلسات روان‌ درمانی، آموزش مهارت‌ های اجتماعی و حمایت‌ های خانوادگی و اجتماعی است.

این روش‌ ها به کاهش توهم، هذیان، افکار آشفته و سایر نشانه‌ های بیماری کمک می‌ کنند.

البته پاسخ به درمان در افراد مختلف متفاوت است برخی بیماران ممکن است علائمشان کاملا کنترل شود و زندگی نسبتا عادی داشته باشند، در حالی که برخی دیگر همچنان نیاز به مراقبت‌های طولانی‌ مدت دارند.

مهم‌ ترین نکته در مدیریت اسکیزوفرنی، شروع زودهنگام درمان و تداوم آن است.

اگر بیمار داروهای خود را به‌ طور منظم مصرف کند و از حمایت روانی و اجتماعی برخوردار باشد، احتمال عود بیماری کاهش می‌ یابد.

با وجود اینکه درمان قطعی وجود ندارد، بسیاری از بیماران می‌ توانند با پیروی از برنامه درمانی، تحصیل کنند، کار کنند و روابط اجتماعی پایداری داشته باشند.

پژوهش‌ های علمی در حال بررسی روش‌ های نوین درمانی مانند ژن‌ درمانی، تحریک مغزی و داروهای هدفمند هستند، که امیدهایی برای آینده ایجاد کرده‌ اند، اما در حال حاضر مدیریت و کنترل طولانی‌ مدت بهترین رویکرد برای این بیماری است.

تفاوت اسکیزوفرنی با سایر بیماری‌ های روانی

اسکیزوفرنی با بسیاری از بیماری‌ های روانی تفاوت‌ های مهمی دارد، به‌ ویژه در ماهیت علائم و شدت اختلال در درک واقعیت.

در حالی که بیماری‌ هایی مانند افسردگی، اضطراب یا اختلال دوقطبی بیشتر با تغییرات خلقی و احساسات همراه هستند، اسکیزوفرنی معمولا با توهم (شنیدن یا دیدن چیزهایی که وجود ندارند)، هذیان (باورها و افکاری غیرواقعی)، گفتار و رفتار آشفته و گاهی کاهش انگیزه و کناره‌ گیری اجتماعی مشخص می‌ شود.

این بیماری به‌ طور مستقیم توانایی فرد برای تشخیص واقعیت را مختل می‌ کند، در حالی که در بسیاری از اختلالات دیگر، فرد همچنان از واقعیت آگاه است.

از طرف دیگر، تفاوت مهم دیگر در مدت زمان و تاثیر بیماری بر عملکرد روزمره است.

اختلالاتی مانند اضطراب یا افسردگی ممکن است شدت کمتری داشته باشند و فرد با درمان کوتاه‌ مدت یا مشاوره بتواند به زندگی عادی بازگردد.

اسکیزوفرنی معمولا یک بیماری مزمن است و نیاز به درمان مداوم دارد.

سطح عملکرد اجتماعی، شغلی و خانوادگی افراد مبتلا به اسکیزوفرنی اغلب بیشتر از سایر اختلالات روانی تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

بنابراین، این بیماری پیچیدگی‌ ها و نیازهای درمانی خاص‌ تری دارد که آن را از سایر مشکلات روانی متمایز می‌ کند.

عوارض اسکیزوفرنی

اسکیزوفرنی درمان‌نشده می‌تواند تأثیرات گسترده‌ای بر زندگی روزمره و سلامت روانی فرد داشته باشد.

این اختلال علاوه بر ایجاد مشکلات جسمی و روانی، روابط اجتماعی، عملکرد شغلی و تحصیلی و کیفیت زندگی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

برخی از مهم‌ترین عوارض اسکیزوفرنی عبارتند از:

اقدام به خودکشی یا فکر کردن به آن

افراد مبتلا به اسکیزوفرنی در صورت درمان‌نشده بودن، ممکن است دچار افکار خودکشی شوند.

این افکار ناشی از ترکیبی از توهمات، هذیان‌ها و احساس ناتوانی در کنترل زندگی است.

پیگیری سریع درمان روان‌پزشکی می‌تواند ریسک خودکشی را کاهش دهد و حمایت اجتماعی نیز اهمیت بالایی دارد.

اختلالات اضطرابی و اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)

اسکیزوفرنی می‌تواند باعث ایجاد اضطراب شدید، حملات پانیک و یا وسواس‌های فکری و عملی شود.

این اختلالات باعث می‌شوند فرد رفتارهای تکراری انجام دهد یا از موقعیت‌های خاص اجتناب کند.

درمان ترکیبی دارویی و روان‌درمانی می‌تواند در کاهش این علائم مؤثر باشد.

افسردگی

افسردگی در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی بسیار شایع است و می‌تواند کیفیت زندگی را به شدت کاهش دهد.

علائم شامل کاهش انرژی، بی‌علاقگی، احساس ناامیدی و اختلال در خواب است.

روان‌درمانی و داروهای ضدافسردگی تحت نظر پزشک، به بهبود این حالت کمک می‌کنند.

مصرف الکل و نیکوتین

افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است برای کاهش اضطراب یا تسکین علائم خود به مصرف الکل یا سیگار روی بیاورند.

این رفتار می‌تواند سلامت جسمی و روانی را به خطر بیندازد و تداخل دارویی ایجاد کند.

برنامه‌های ترک اعتیاد و حمایت درمانی برای مدیریت این رفتارها ضروری هستند.

ناتوانی در کار کردن یا حضور در مدرسه

اسکیزوفرنی اغلب تمرکز، انگیزه و توانایی‌های شناختی فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

این موضوع باعث می‌شود فرد قادر به ادامه تحصیل یا انجام شغل خود نباشد.

آموزش مهارت‌های زندگی و توانبخشی شغلی می‌تواند به بازگشت فرد به فعالیت‌های روزمره کمک کند.

مشکلات مالی و بی‌خانمانی

عدم توانایی در کار کردن و نیاز به حمایت مداوم، می‌تواند منجر به مشکلات مالی و حتی بی‌خانمانی شود.

حمایت‌های اجتماعی، بیمه و برنامه‌های توانبخشی اقتصادی می‌توانند از این مشکلات جلوگیری کنند.

انزوای اجتماعی

افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است به دلیل ترس از قضاوت یا هذیان‌های پارانوئید، از تعاملات اجتماعی اجتناب کنند.

این انزوا می‌تواند افسردگی را تشدید کرده و روند درمان را دشوارتر کند.

گروه‌های حمایتی و مشاوره اجتماعی به کاهش انزوا کمک می‌کنند.

مشکلات بهداشتی و پزشکی

اسکیزوفرنی درمان‌نشده می‌تواند باعث غفلت از مراقبت‌های پزشکی، رژیم غذایی ناسالم و فعالیت بدنی کم شود.

این عوامل ریسک بیماری‌های قلبی، دیابت و مشکلات جسمی دیگر را افزایش می‌دهند.

مراقبت جامع پزشکی و برنامه درمانی منظم بسیار مهم است.

مورد اذیت و آزار قرار گرفتن

افراد مبتلا به اسکیزوفرنی به دلیل علائم رفتاری یا اجتماعی‌شان، ممکن است بیشتر در معرض اذیت و آزار یا سوءاستفاده قرار گیرند.

ایجاد محیط امن و حمایت خانوادگی و اجتماعی برای محافظت از این افراد حیاتی است.

رفتار پرخاشگرانه یا خشونت‌آمیز

اگرچه اکثر بیماران اسکیزوفرنی تمایل به خشونت ندارند، در مواقعی که هذیان‌ها یا توهمات شدید شوند، ممکن است رفتار پرخاشگرانه بروز دهد.

مدیریت درمان دارویی و روان‌درمانی به پیشگیری از این رفتارها کمک می‌کند و آموزش خانواده برای مقابله با شرایط اضطراری ضروری است.